Działalność człowieka na przestrzeni wieków wpływała na zmianę środowiska przyrodniczego. Szczególnie takie działanie, jak wyręby lasów, regulacja stosunków wodnych, zaorywanie łąk, chemiczne zwalczanie chwastów powoduje zanikanie niektórych gatunków roślin w tym również i ziół.

Niebezpieczeństwo grożące naszej przyrodzie oraz skutki tego dla człowieka przewidzieli uczeni polscy tacy, jak Raciborski oraz Szafer. Właśnie dzięki usilnej działalności prof. W. Szafera i innych przyrodników została zapoczątkowana akcja ochrony przyrody. W sty-czniu 1926 roku powołano do życia Państwową Radę Ochrony Przyrody. W roku 1928 powstała Liga Ochrony Przyrody, która działa na zasadach społecznych, a główne jej zadanie polega na krzewieniu idei ochrony przyrody w najszerszych warstwach społeczeństwa. W 1934 roku została wydana pierwsza ustawa o ochro-nie przyrody mająca na celu zabezpieczenie roślinności dziko rosnącej ze względów nie tylko gospodarczych, ale również naukowo- dydaktycznych oraz krajobrazowych. Zaczęto tworzyć parki narodowe i rezerwaty przyrody.

Pierwsza po wojnie ustawa o ochronie przyrody została uchwalona przez Sejm w dniu 7 kwietnia 1949 r. W postanowieniach ustawy na plan pierwszy wybijają się zagadnienia racjonalnej gospodarki całością przyrody i jej zasobów. Rozporządzenie wykonawcze tej ustawy wydane przez Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 28 lutego 1957 r. dotyczy gatunkowej ochrony roślin. Zgodnie z tym zarządzeniem zabrania się zbioru niektórych gatunków roślin (całkowita ochrona), a zbiór kilkunastu podlega kontroli władz ochrony przyrody (częściowa ochrona). Za podlegające całkowitej ochronie uznano gatunki lub rodzaje, wśród których znajdują się również rośliny lecznicze, a mianowicie:

• milek wiosenny
• rosiczki
• goryczki (z wyjątkiem trojeściowej)
• arnika górska
• storczyki (z wyjątkiem szerokolistnego i krwistego)
• widłaki (z tym że dozwolone jest ścinanie z nich kiosków zarodnikowych)
• kosaćce
• dziewięćsił bezłodygowy
• bluszcz
• wawrzynek wilczełyko

Rośliny podlegające częściowej ochronie na obszarze całego kraju:

• marzanka wonna
• pokrzyk wilcza jagoda
• konwalia majowa
• przylaszczka pospolita
• pierwiosnka lekarska
• porzeczka czarna
• zimowit jesienny
• grzybienie białe
• paprotka słodka
• centuria pospolita (tysiącznik)
• mącznica lekarska
• płucnica lekarska (porost islandzki)

Surowce z gatunków objętych częściową ochroną przyrody mogą być pozyskiwane ze stanu naturalnego na wyznaczonych obszarach i ilościach uzgodnionych przez instytucje zainteresowane zbiorem ziół z wojewódzkimi konserwatorami przyrody. Surowce z roślin objętych częściową ochroną przyrody mogą pozyskiwać jedynie osoby znające zasady zbioru ziół. W stosunku do osób, które nie przestrzegają przepisów o ochronie przyrody, przewidziane są sankcje karne. Zbiór roślin zielarskich, które nie zostały objęte ustawą, powinien być prowadzony w sposób racj onalny, aby nie prowadził do wyniszczenia albo zmniejszenia ich występowania. Tylko rośliny występujące jako chwasty pól uprawnych można zbierać dowolnie i bez ograniczeń. Dla pozostałych ziół stosuje się takie metody zbioru, które zabezpieczają ich stałe występowanie, a mianowicie;
- zbioru należy dokonywać przede wszystkim na terenach których szata roślinna ma ulec zmianie (np. wyręby, tereny wyznaczone pod budownictwo itp.);
- zbierać zioła w miejscach obfitego ich występowania;
- nie zbierać corocznie ziół z tego samego miejsca;
- na żadnym stanowisku nie, zbiera się wszystkich roślin, część najdrobniejszych pozostawia się na rozmnożenie;
- część korzeni i kłączy, nie nadające się na surowiec, zakopuje się na miejscu zbioru, bowiem z nich mogą wyrosnąć nowe rośliny; zbierając kwiaty, liście i ziele nie wolno niszczyć całych roślin;
- korę zbiera się tylko z gałęzi uprzednio ściętych podczas wyrębów, trzebieży lub przecinek;
- liście z drzew i krzewów zbiera się tylko w takiej ilości, aby nie osłabiać i nie oszpecać roślin;
- zbiera się tylko te zioła, na które istnieje zapotrzebowanie i tylko taką ilość, jaką można wysuszyć w odpowiednich warunkach, aby nie dopuszczać do marnotrawstwa zebranego surowca;
- należy zwracać uwagę, aby przy okazji zbioru ziół
nie niszczyć otaczającej przyrody.

Zapewnienie odpowiedniej ilości ziół do produkcji bez wyczerpywania ich stanowisk naturalnych wymaga rozwoju upraw. Niektóre surowce, jak owoc kminku, kłącze kozika pozyskuje się wyłącznie z upraw. Bardzo duży procent surowca uzyskuje się również z upraw rumianku, dziurawca, bratka polnego. Wprowadzone są do uprawy: mydlnica lekarska, żywokost, biedrze-niec, ślaz leśny, bławatek, kocanki i inne. Jest jednak wiele roślin zielarskich, których nie udało się dotąd. wprowadzić do uprawy lub uprawa ich jest zawodna i bardzo kosztowna.

Jednym ze sposobów zmierzających do utrzymania występowania roślin zielarskich na stałym poziomie są podsiewy. Zabiegi te mogą być stosowane na wszelkich nieużytkach lub terenach, na których rośliny te występują w stanie naturalnym. Naśladując naturalny sposób rozsiewania, wysiewa się nasiona zaraz po ich dojrze-niu. Nasiona wysiane przed zimą przechodzą naturalną stratyfikację, konieczną niejednokrotnie dla prawidłowego ich kiełkowania. Niektóre nasiona wymagają przykrycia po wysiewie. Zabiegi uprawowe sąkoniecz-ne dla roślin rozmnażanych wegetatywnie tzn. przez podział podziemnych części rośliny (np. mydlnica, żywokost) .

Celowe jest przeprowadzanie podsiewów czy półupraw takich roślin, jak: dziurawiec, tysiącznik, kocanki piaskowe, rumianek pospolity, ostróżeczka i inne. Półuprawy (częściowa uprawa gleby) czy podsiewy powinny być uzgodnione z miejscową jednostką organizującą zbiór surowców, która z kolei działa w porozumieniu z władzami ochrony przyrody. Surowce zielarskie zbiera się również z drzew i krzewów. Zwiększenie ich zbioru wiąże się ze zwiększeniem liczebności drzew i krzewów, takich jak: lipa, jarzębina, głóg, dziki bez czarny, róża dzika i pomarszczona, berberys.