Kwiaty

Do grupy kwiatów należą nie tylko surowce w postaci pojedynczych kwiatów, czy w postaci całych kwiatostanów, lecz również części kwiatów.

Jako kwiat jasnoty białej zbiera się korony kwiatowe, jako kwiat bławatka zewnętrzne kwiaty koszyczka. Kwiaty pojedyncze lub zebrane w koszyczki kwiatowe zrywa się zwykle bez szypułek. Kwiaty zebrane w kwiatostany, np.: bzu czarnego, wiązówki, krwawnika pozyskujemy ścinając całe kwiatostany, a dopiero po wysuszeniu ociera się kwiaty z szypułek. Zbiór kwiatów jest czynnością bardzo pracochłonną, gdyż najczęściej zbiera się je ręcznie. Ułatwiony jest nieco zbiór koszyczków rumianku przez zastosowanie do zbioru tzw. grzebieni. Obecnie prowadzone są próby zmierzające do całkowitego zmechanizowania zbioru rumianku z plantacji.

Liście

Liście najczęściej zbiera się przed lub w czasie kwitnienia.

Nie dotyczy to roślin takich, które kwitną przed wytworzeniem liści, jak np. podbiał, albo w czasie wykształcania pierwszych liści, jak bobrek czy porzeczka. W zależności od wymagań zbiera się liście z ogonkami lub bez ogonków liściowych. Liście nie mogą być zgniecione przy zbiorze i dlatego obrywa się je pojedynczo, a nie osmykuje z łodyg czy gałęzi. Po wysuszeniu całych pędów można oddzielać liście drobne, niełamliwe, np. borówki brusznicy. Przy masowym występowaniu niektórych roślin można pozyskiwać liście przez koszenie (bobrek, podbiał). Tak zebrany surowiec wymaga starannego przebrania i odrzucenia liści o niewłaściwym wyglądzie i innych roślin, które zostały ścięte razem z surowcem. Zebrane liście należy luźno układać w kosze i jak najszybciej przenosić lub przewozić do suszenia. Nie można dopuścić do zagrzania lub zamoczenia zebranych liści w czasie przechowywania i transportu.

Ziele zbiera się w początkach kwitnienia rośliny. Tylko dla niektórych surowców z tej grupy przedłuża się okres zbioru na pełnię kwitnienia (np. krwawnik) względnie na okres wytwarzania pierwszych owoców (np. tasznik, fiołek trójbarwny). Ziele zbiera się ścinając górne części roślin sekatorem, nożycami lub sierpem, a na plantacjach kosiarkami. Nigdy nie ścina się najniższej części łodygi, gdyż jest przeważnie zdrewniała, bezlistna lub o liściach pożółkłych, zeschłych. Owoce i nasiona zbieramy dojrzewające lub dojrzałe. Owoce mięsiste zbiera się dojrzałe, wybarwione, ale jeszcze jędrne, twarde. Owoce i "nasiona suche zbiera się, gdy już dojrzewają, ale jeszcze się nie osypują. Przy zbiorze nasion i owoców nierównomiernie dojrzewających nie należy czekać aż dojrzeją wszystkie, ale przystąpić do zbioru kiedy większość owoców już dojrzewa. Zbiór takich owoców najlepiej przeprowadzać w godzinach rannych i w dni pochmurne. Owoce mięsiste, pojedynczo osadzone na szypułce zrywa się ręcznie. Baldachogrona bzu czarnego i jarzębiny ścina się w całości, a następnie obrywa owoce przed suszeniem (jarzębina) lub po wysuszeniu (bez czarny). Owoce i nasiona suche zbiera się ścinając całe pędy z dojrzewającymi owocami, wiąże w snopy, podsusza a następnie omłaca. Zbiór niektórych owoców i nasion można przeprowadzać kombajnem (czarnuszki, kolendry).

Jaka pora dnia

Pora dnia jak i pogoda panująca w czasie zbioru mają również wpływ na wartość surowca. Części nadziemne roślin zbiera się w dni bezdeszczowe i po obeschnięciu rosy.

Zbiór mokrych ziół powoduje zagrzewanie ich w czasie transportu, zmianę barwy, zapachu. Surowce olejkowe zaleca się zbierać w godzinach południowych. Do zbioru wybiera się rośliny zdrowe, czyste, nie uszkodzone. Nie wolno zbierać ziół z pól i lasów, na których stosowano środki ochrony roślin, przed ich rozkładem oraz z poboczy szos, w pobliżu fabryk emitujących szkodliwe zanieczyszczenia i koło torów kolejowych.

Przy zbiorze surowców silnie działających (trujących) nie wolno zatrudniać dzieci. Nie można takich surowców zbierać i suszyć jednocześnie z innymi surowcami. Zebrane zioła muszą być odpowiednio zakonserwowane, aby można je przechowywać. Suszenie jest jednym ze sposobów utrwalania surowców roślinnych. W świeżej roślinie zawartość wody wynosi 7080%, a wysuszony surowiec zielarski powinien zawierać 812% czasem od 1418% wody. Przez wysuszenie hamuje się rozwój drobnoustrojów oraz zapobiega powstawaniu zmian w zawartości składników. Suszenie należy przeprowadzać jak najszybciej po zbiorze, umiejętnie i dokładnie. Nieodpowiednie suszenie może doprowadzić do zmarnowania całej partii ziół, chociaż były one właściwie zebrane. O właściwym przebiegu suszenia decyduje dostęp (wymiana) powietrza oraz ciepło. Para wodna, którą surowiec traci w czasie wysychania musi być odprowadzana, aby nie nastąpiło skroplenie i wtórne zawilgocenie surowca. Zdolność wchłaniania pary wodnej przez przepływające powietrze uzależnione jest od temperatury. Bez podnoszenia temperatury można przyspieszyć suszenie zwiększając przepływ powietrza. Suszenie ziół można prowadzić w warunkach naturalnych (na przestrzeni otwartej lub pod dachem) i w suszarniach ogrzewanych. Najprostszą suszarnią naturalną są wszelkiego rodzaju pomieszczenia przewiewne, zacienione, zabezpieczone przed kurzem (np.: szopy, stodoły, izby mieszkalne, wiary). Przy sprzyjającej pogodzie w prowizorycznych suszarniach naturalnych większość surowców wysycha dobrze. W dni chłodne można uzyskać dobre wyniki suszenia przez zwiększenie przepływu powietrza.

Można to osiągnąć przez rozkładanie surowca jak najcieńszą warstwą oraz otwieranie okien czy sporządzanie dodatkowych wietrzników. Powierzchnię zajętą pod suszenie ziół należy wykorzystać jak na j ekonomicznie j, wykonując rusztowania i stojaki, na których można ułożyć ramy suszarnicze obite siatką lub przewiewną tkaniną. Niektóre zioła, jak ziele dziurawca, baldachy bzu czarnego, można również zaczepiać o rozwieszone sznurki czy druty.

Nie wolno natomiast suszyć ziół powiązanych w pęczki, gdyż zioła znajdujące się wewnątrz pęczka trudniej wysychają, a często gniją i pleśnieją. Suszarnie naturalne spełniają dużą rolę przy suszeniu surowca, jednak przy niesprzyjającej pogodzie często zachodzi konieczność dosuszenia ziół w suszarniach ogrzewanych, a niektóre surowce wymagają suszenia wyłącznie w temperaturze podwyższonej. W warunkach domowych rolę suszarni ogrzewanej może spełniać każde pomieszczenie ogrzewane. Susząc surowiec w miejscach ogrzewanych rozkłada się go również cienką warstwą, najlepiej na sitach ustawionych na specjalnych stojakach.

Suszarnie

Przy produkcji na większą skalę wykorzystuje się suszarnie ogrzewane (termiczne). Spotykamy różne rodzaje suszarń między innymi szafkowe, tunelowe, taśmowe, podłogowe, bębnowe. Obieg powietrza może być w nich naturalny lub sztuczny (wentylatory mecha niczne). Czas suszenia zależy od rodzaju surowca, ora typu suszarni i waha się od kilku godzin (przy suszeni kwiatów) do kilkunastu (przy suszeniu korzeni cz owoców).

Każdy rodzaj surowca wymaga innej temperatury suszenia. Surowce olejkowe (mięta, melisa, szałwia) suszy się w temperaturze 3035°, gdyż w temperaturze wyższej następują poważne straty olejku. Surowce akaloidowe można suszyć w niskich, jak i wysokich temperaturach. Ziele konwalii (surowiec glikozydow zaleca się suszyć w temperaturze 120°150°. Najodpt wiedniejszą temperaturą suszenia owoców róży je początkowa temperatura do 90°, a następnie dosuszan surowca w temperaturze 40°C. Przy suszeniu w ty< temperaturach owoce róży tracą mniej kwasu askort nowego. Jak wynika z wyżej podanych przykładów dla każdego surowca lub dla grupy surowców zawierających podobne substancje czynne muszą być stosowane inne warunki suszenia, ustalone na podstawie badań i doświadczeń.

Surowiec dobrze wysuszony powinien zachować swój właściwy wygląd, barwę najbardziej zbliżoną do naturalnej oraz swoisty zapach i smak. Górna granica wilgotności jest określona dla każdego surowca odpowiednią normą.