Ogólne zasady zbioru ziół

Występujące w surowcach roślinnych związki chemiczne, które wykazują działanie na organizm ludzki nazywamy substancjami czynnymi (ciałami czynnymi) i od ich zawartości zależy wartość ziół.

Na zawartość substancji czynnych ma wpływ wiele czynników, ale przede wszystkim właściwie przeprowadzony zbiór i suszenie. Związki chemiczne tworzą się w różnych fazach wegetacji roślin, a ich zawartość może być różna w różnych okresach. Toteż zbiór poszczególnych surowców powinien być prowadzony w momencie największego nagromadzenia substancji czynnych.

Okres zbioru, a nawet pora dnia, ma więc duże znaczenie dla wartości surowca. Zbiór powinien być prowadzony starannie, aby zebrane zioła odpowiadały stawianym im wymaganiom. Poszczególne grupy surowców zbierane są na ogół wg podobnych zasad i w podobnych terminach. Korę zbiera się wczesną wiosną, gdyż wtedy między korą a drewnem tworzy się warstwa młodych komórek, co ułatwia oddzielenie kory. W zależności od gatunku rośliny zbiera się korę we wczesnych miesiącach wiosny (korę wierzby) lub później (korę kruszyny). Korę zdejmuje się z gałęzi uprzednio ściętych.

Wybiera się gałązki młode, dwu, czteroletnie, gładkie, zdrowe, bez porostów. Z tych gałązek odcina się boczne gałązki i w odległości około 20 cm nacina się korę wokół gałązek aż do drewna. Następnie przecina się korę wzdłuż, podważa nożem i zdejmuje. W ten sposób zebrana kora ma kształt rurek lub rynienek.

Nie należy pozyskiwać kory przez struganie, gdyż otrzymany surowiec zawiera drewno i jest zbyt rozdrobniony. Korzenie i kłącza zbiera się zwykle w okresie spoczynku rośliny, a więc jesienią lub bardzo wczesną wiosną, kiedy nagromadzenie ciał czynnych jest w nich największe. Tylko niektóre korzenie mogą być zbierane w innych terminach, np.: korzeń mydlnicy pozyskuje się jeszcze późną wiosną, kłącze tataraku również latem, korzenie kozłka można pozyskiwać przed lub po przekwitnięciu, gdyż wtedy zawartość ciał czynnych jest największa. Korzenie i kłącza wykopuje się widłami lub łopatami. Korzenie roślin korzeniących się głębiej (np, łopianu) wykopuje się za pomocą mocnych metalowych prętów, u dołu spłaszczonych i zaostrzonych. Korzenie i kłącza rozrastające się szeroko i płytko lepiej wykopywać widłami amerykańskimi. 'Niektóre korzenie (szczególnie na plantacjach) wyoruje się pługiem.

Przy okazji mechanicznej uprawy gleby pozyskuje się natomiast kłącze perzu. Zaraz po wydobyciu korzeni i kłączy oczyszcza się je dokładnie z ziemi przez otrząsanie. Niektóre korzenie wymagają starannego, lecz szybkiego opłukania w wódzie (najlepiej bieżącej). Opłukane korzenie rozkłada się cienką warstwą, aby obeschły, a następnie oczyszcza się je z drobnych korzonków, odcina części nadziemne oraz części zbrunatniałe. Zebrany surowiec powinien być jak najszybciej przenoszony lub przewożony do suszenia. Kwiaty zbiera się na początku lub w pełni kwitnienia, nigdy nie zbiera się kwiatów przekwitłych. Niektóre kwiaty należy pozyskiwać wyłącznie na początku kwitnienia, np.: kwiat podbiału, mniszka, kocanki, rumianku, gdyż zebrane później przekwitająpodczassuszenia i rozsypują się. Kwiaty zbiera się delikatnie, gdyż zgniecione łatwo ciemnieją.